Zaman, Saatler ve Sultanlar

Her şeyi olan bir sultana ne hediye edersiniz?
Bazen cevap, yalnızca değerli bir eşya değil, “zamanın kendisi” olabilir.

Saatleri ve saray otomatalarını anlamak için ise hikâyeyi Osmanlı sarayından çok daha geriye götürmek gerekir. El-Cezerî, XIII. yüzyıl başlarında Artuklu sarayında geliştirdiği mekanik düzeneklerle su ve mum saatlerini, otomatik hareketleri ve müzikli otomatları ayrıntılı biçimde kayda geçirmiş; böylece zamanı ölçen mekanizmayı aynı zamanda seyredilen, hareket eden ve hayranlık uyandıran bir mühendislik nesnesine dönüştürmüştür. 

Yüzyıllar sonra bu mühendislik ve mekanik kültürünün farklı bir tarihsel bağlamdaki devamını Osmanlı sarayında Avrupa’dan gelen saatler ve saatli otomatalarda göreceğiz. Saatler artık yalnızca zamanı gösteren araçlar değil; diplomatik ilişkilerin, teknolojik merakın, sanatın ve değişen zaman algısının taşıyıcılarıdır. Thomas Dallam’ın III. Mehmed’e sunduğu ünlü orglu saat ise bu kültürel karşılaşmanın en dikkat çekici örneklerinden biridir.

Bu eğitimde Cezerî’den Dallam’a, saray saatlerinden İstanbul’un saat kulelerine uzanan bir çizgide; zamanın nasıl ölçüldüğünü, saatlerin nasıl birer prestij ve diplomasi nesnesine dönüştüğünü ve Osmanlı toplumunun alaturka zamandan alafranga zamana geçiş sürecini birlikte okuyacağız.

Peki bir saat gerçekten yalnızca zamanı mı gösterir?
Yoksa bir medeniyetin bilimle, teknolojiyle, diplomasiyle ve değişen dünyayla kurduğu ilişkinin de göstergesi midir?

Zamanı, saatleri ve sultanları yeniden okumak; bir saatin içindeki bilim, sanat ve İstanbul hikâyesini keşfetmek için sizleri bu özel Kültürel Miras ve Müzecilik Atölyesi’ne davet ediyoruz.